Đề xuất mở rộng vùng kiểm soát xe xăng dầu tại TP HCM ra toàn bộ khu vực bên trong đường Vành đai 2 đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận. Đây được xem là bước đi mang tính đột phá và táo bạo từ đơn vị tư vấn nhằm giải quyết triệt để tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng tại đô thị lớn nhất cả nước.

Hội đồng nhân dân và UBND TP HCM đang tích cực xem xét các phương án phân vùng phát thải thấp (Low Emission Zone – LEZ). Trong diễn biến mới nhất, đơn vị tư vấn đã đề xuất một phương án có quy mô lớn hơn rất nhiều so với dự kiến ban đầu: thay vì chỉ thí điểm ở khu vực lõi trung tâm (Quận 1, Quận 3), thành phố nên thực hiện việc hạn chế và kiểm soát phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch trên toàn bộ diện tích phía trong đường Vành đai 2.

Thực trạng ô nhiễm và sự cấp bách của việc kiểm soát xe xăng dầu tại TP HCM

TP HCM hiện là một trong những đô thị có mật độ phương tiện giao thông cao nhất thế giới với hơn 10 triệu phương tiện, trong đó xe máy chiếm đến hơn 90%. Phần lớn các phương tiện này vẫn sử dụng động cơ đốt trong truyền thống, thải ra lượng lớn khí CO, CO2, NOx và bụi mịn PM2.5 vào bầu không khí. Vào những ngày thời tiết lặng gió hoặc nghịch nhiệt, sương mù quang hóa bao phủ thành phố, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của hàng triệu người dân.

Các nghiên cứu môi trường gần đây chỉ ra rằng, khí thải từ hoạt động giao thông vận tải đóng góp tới hơn 70% lượng biểu thị ô nhiễm không khí tại đô thị. Nếu chỉ áp dụng vùng phát thải thấp ở khu vực nhỏ hẹp như Quận 1 hay Quận 3, hiệu quả cải thiện chất lượng không khí toàn cục sẽ rất hạn chế do dòng xe từ các quận ngoại thành vẫn liên tục đổ vào. Do đó, việc mở rộng vùng kiểm soát xe xăng dầu tại TP HCM là đòi hỏi cấp bách mang tính chiến lược dài hạn.

Chi tiết đề xuất phân vùng phát thải thấp bên trong Vành đai 2

Theo đề xuất mới từ đơn vị tư vấn, ranh giới của vùng phát thải thấp sẽ được định hình rõ ràng bởi hành lang đường Vành đai 2. Toàn bộ khu vực nội đô nằm phía trong đường bao này sẽ áp dụng các tiêu chuẩn kiểm soát khí thải nghiêm ngặt.

Lộ trình kiểm soát xe xăng dầu tại TP HCM theo từng giai đoạn

Để tránh gây sốc cho xã hội và người dân, việc triển khai kiểm soát xe xăng dầu tại TP HCM dự kiến sẽ được chia làm nhiều giai đoạn cụ thể:

– Giai đoạn 1 (Thí điểm): Tập trung xây dựng hạ tầng kỹ thuật, lắp đặt hệ thống camera giám sát thông minh và triển khai thí điểm tại một số tuyến đường biểu mẫu ở trung tâm. Ở giai đoạn này, thành phố chủ yếu tuyên truyền, khuyến khích người dân chuyển đổi hành vi và áp dụng hạn chế theo giờ đối với các dòng xe tải nặng chạy bằng dầu diesel có mức phát thải cao.

– Giai đoạn 2 (Mở rộng diện rộng): Thực hiện cấm hoàn toàn các phương tiện không đạt tiêu chuẩn khí thải tối thiểu (ví dụ tiêu chuẩn Euro 2 hoặc Euro 3) đi vào vùng kiểm soát bên trong Vành đai 2. Các phương tiện cũ nát, xe “mù” không đủ điều kiện an toàn kỹ thuật và môi trường sẽ bị thu hồi hoặc cấm lưu thông tuyệt đối.

– Giai đoạn 3 (Hướng tới Net Zero): Thiết lập các khu vực hoàn toàn không phát thải (Zero Emission Zone), nơi chỉ cho phép xe điện, xe sử dụng năng lượng xanh và phương tiện giao thông công cộng hoạt động trong một số khung giờ nhất định.

Những thách thức lớn và giải pháp đồng bộ đi kèm

Mặc dù đề xuất mang ý nghĩa tích cực đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng, nhưng việc thực thi trên một diện tích rộng lớn bên trong Vành đai 2 chắc chắn sẽ vấp phải không ít rào cản từ thực tế cuộc sống người dân.

Thách thức lớn nhất chính là sinh kế của người lao động nghèo. Xe máy cũ là phương tiện kiếm sống, vận chuyển hàng hóa thiết yếu của hàng trăm ngàn hộ gia đình. Việc ngay lập tức cấm đoán mà không có phương án thay thế khả thi sẽ tạo ra gánh nặng tài chính rất lớn cho họ. Bên cạnh đó, hệ thống giao thông công cộng của TP HCM hiện vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu đi lại của người dân. Tuyến Metro số 1 chuẩn bị vận hành nhưng mạng lưới xe buýt vẫn cần được tái cấu trúc mạnh mẽ hơn.

Để giải quyết các bài toán này, đơn vị tư vấn cũng kiến nghị thành phố cần ban hành các chính sách hỗ trợ tài chính đồng bộ. Cụ thể là hỗ trợ người dân kinh phí đổi xe máy cũ lấy xe máy điện, ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp chuyển đổi xe tải xăng/dầu sang xe điện, đồng thời khẩn trương hoàn thiện mạng lưới trạm sạc điện công cộng trên toàn thành phố. Chỉ khi có sự đồng hành, sẻ chia và chuẩn bị kỹ lưỡng từ chính quyền, mục tiêu kiểm soát phát thải mới có thể thành công tốt đẹp.