Tuyến cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, trục ngang chiến lược có vai trò quyết định đến sự phát triển kinh tế – xã hội của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đang đứng trước nguy cơ vỡ tiến độ nghiêm trọng. Nguyên nhân cốt lõi là do dự án cao tốc Châu Đốc Cần Thơ Sóc Trăng thiếu cát san lấp với khối lượng lên tới hơn 3,4 triệu m3 cần phải có trước tháng 8 để tiến hành gia tải nền đường.
Tuyến cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng có tổng chiều dài hơn 188 km, đi qua 4 tỉnh thành miền Tây gồm An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng. Đây được kỳ vọng là hành lang kinh tế quan trọng kết nối cửa khẩu quốc tế với cảng biển nước sâu. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay của siêu dự án này chính là cuộc khủng hoảng thiếu cát san lấp nền đường, đẩy các nhà thầu vào thế “đứng ngồi không yên”.
Thực trạng dự án cao tốc Châu Đốc Cần Thơ Sóc Trăng thiếu cát
Theo báo cáo mới nhất từ các ban quản lý dự án và đơn vị thi công, để đảm bảo tiến độ thông xe kỹ thuật vào năm 2026, toàn bộ tuyến cao tốc cần hoàn thành công tác gia tải nền đường trước mùa mưa năm nay. Cụ thể, dự án đang cần gấp hơn 3,4 triệu m3 cát san lấp trước mốc thời hạn tháng 8. Thế nhưng, nguồn cung thực tế từ các mỏ cát trong khu vực hiện chỉ đáp ứng được một phần rất nhỏ so với nhu cầu khổng lồ này.
Tại các gói thầu đi qua địa bàn TP Cần Thơ và tỉnh Hậu Giang, không khí thi công trên công trường nhiều thời điểm bị chững lại do thiếu nguyên vật liệu. Nhiều phương tiện máy móc, xà lan chở cát phải xếp hàng dài chờ đợi tại các mỏ sông để được phân phối từng mét khối cát nhỏ giọt. Tình trạng này kéo dài không chỉ làm tăng chi phí phát sinh cho nhà thầu mà còn đe dọa trực tiếp đến kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công của các địa phương.
Hệ lụy kỹ thuật khi cao tốc Châu Đốc Cần Thơ Sóc Trăng thiếu cát gia tải
Địa chất vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đặc trưng là nền đất yếu, sụt lún cao và có tầng bùn dày. Về mặt kỹ thuật, để xây dựng đường cao tốc trên nền đất này, bắt buộc phải trải qua quy trình “gia tải chờ lún”. Quá trình này yêu cầu một lượng cát khổng lồ đắp lên nền đường để ép nước ra ngoài, tạo sự liên kết chặt chẽ cho đất nền. Thời gian gia tải thông thường phải kéo dài từ 6 đến 12 tháng, thậm chí lâu hơn tùy thuộc vào độ dày của lớp đất yếu.
Nếu tình trạng cao tốc Châu Đốc Cần Thơ Sóc Trăng thiếu cát không được giải quyết trước tháng 8, các nhà thầu sẽ bỏ lỡ “khung thời gian vàng” để gia tải trước khi mùa mưa lũ miền Tây ập đến. Việc chậm gia tải đồng nghĩa với việc toàn bộ các công đoạn tiếp theo như thảm nhựa nóng, làm dải phân cách, lắp đặt hệ thống an toàn giao thông sẽ bị lùi lại vô thời hạn, kéo đổ mọi nỗ lực đưa dự án về đích đúng hẹn.
Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến cuộc khủng hoảng cát san lấp
Sự thiếu hụt cát cho trục ngang miền Tây xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Thứ nhất, khu vực ĐBSCL hiện đang triển khai đồng thời nhiều dự án cao tốc quy mô lớn như cao tốc Cần Thơ – Cà Mau (trục dọc) và các tuyến đường vành đai, dẫn đến sự tranh chấp gay gắt về nguồn lực cát sông. Nhu cầu vật liệu san lấp toàn vùng tăng đột biến vượt quá khả năng cung ứng của các mỏ cát hiện tại.
Thứ hai, các thủ tục pháp lý liên quan đến việc cấp phép mỏ cát mới, nâng công suất khai thác theo cơ chế đặc thù của Quốc hội vẫn gặp nhiều vướng mắc tại các địa phương. Việc đánh giá tác động môi trường, lo ngại sạt lở bờ sông khiến các tỉnh có nguồn cát dồi dào như An Giang, Đồng Tháp cực kỳ thận trọng trong việc phê duyệt hồ sơ khai thác, khiến dòng cát chảy về công trường bị nghẽn lại.
Các giải pháp cấp bách giải quyết bài toán vật liệu
Để cứu vãn tiến độ của dự án trọng điểm quốc gia, Chính phủ và Bộ Giao thông Vận tải đã liên tục đưa ra các chỉ đạo nóng. Các tỉnh miền Tây có nguồn cát lớn đang được yêu cầu rà soát, khẩn trương bàn giao mỏ cát cho các nhà thầu theo cơ chế đặc thù, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính rườm rà.
Bên cạnh đó, việc nghiên cứu và ứng dụng các nguồn vật liệu thay thế đang được đẩy mạnh. Trong đó, phương án sử dụng cát biển để đắp nền đường cao tốc tại các phân đoạn đi qua vùng có độ mặn tương đồng đang được xem là lối thoát khả thi. Đồng thời, các chuyên gia cũng đề xuất giải pháp xây dựng cầu cạn tại những đoạn tuyến có nền đất cực kỳ yếu nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào cát san lấp, hướng tới một sự phát triển hạ tầng bền vững hơn cho miền Tây Nam Bộ.
