Sự trở lại của hiện tượng thời tiết cực đoan đang khiến cả thế giới lo ngại. Tại nước ta, những tác động của El Nino tại Việt Nam đang lộ rõ hơn bao giờ hết với nguy cơ nắng nóng khốc liệt kéo dài, thiếu hụt lượng mưa nghiêm trọng và tình trạng hạn mặn bủa vây nhiều tỉnh thành.
Hiện tượng El Nino đang quay trở lại với cường độ được dự báo là vô cùng mạnh mẽ, đe dọa trực tiếp đến đời sống dân sinh và sự phát triển kinh tế toàn cầu. Việt Nam, với vị trí địa lý nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa dễ bị tổn thương, đang phải đối mặt với những thách thức thời tiết chưa từng có. Những dự báo khí tượng thủy văn mới nhất cho thấy, sự khắc nghiệt của thời tiết trong giai đoạn này sẽ vượt qua nhiều mốc lịch sử trước đây.
Nhìn nhận toàn diện về tác động của El Nino tại Việt Nam
El Nino là hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương. Khi hiện tượng này đạt mức cực đoan, nó làm đảo lộn hoàn toàn hoàn lưu khí quyển, gây ra những biến động thời tiết dị thường trên toàn cầu. Đối với nước ta, tác động của El Nino tại Việt Nam biểu hiện rõ rệt nhất qua sự tăng nhiệt độ trung bình và sự suy giảm lượng mưa trên diện rộng.
Theo các chuyên gia khí tượng thủy văn, mỗi khi El Nino xuất hiện, tần suất và cường độ của các đợt không khí lạnh tràn xuống phía Nam thường giảm đi rõ rệt. Ngược lại, các đợt nắng nóng lại có xu hướng đến sớm và kéo dài hơn. Điều này không chỉ làm thay đổi quy luật thời tiết thông thường mà còn đặt hệ thống hạ tầng, đặc biệt là lưới điện quốc gia, vào trạng thái căng thẳng tột độ do nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát của người dân tăng vọt.
Tác động của El Nino tại Việt Nam đến nền nhiệt độ và nắng nóng kỷ lục
Một trong những hệ lụy nguy hiểm nhất từ tác động của El Nino tại Việt Nam chính là các đợt nắng nóng gay gắt xuất hiện với mật độ dày đặc. Số ngày nắng nóng tại các khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ dự kiến sẽ nhiều hơn hẳn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Nhiệt độ cao nhất tuyệt đối tại một số trạm khí tượng hoàn toàn có thể vượt ngưỡng 42 đến 43 độ C, thậm chí thiết lập các cột mốc lịch sử mới.
Không chỉ dừng lại ở các đô thị lớn chịu hiệu ứng đảo nhiệt, cái nóng như thiêu như đốt còn bao trùm các vùng nông thôn, trung du và miền núi. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của người dân, đặc biệt là nhóm đối tượng yếu thế như người già và trẻ em. Nguy cơ xảy ra sốc nhiệt, đột quỵ và các bệnh về đường hô hấp, tim mạch gia tăng nhanh chóng, đặt áp lực khổng lồ lên hệ thống y tế công cộng.
Thiếu hụt lượng mưa và hiểm họa hạn hán, xâm nhập mặn
Đi kèm với nắng nóng là tình trạng thiếu hụt lượng mưa nghiêm trọng kéo dài. Trong các năm El Nino hoạt động mạnh, lượng mưa trên hầu khắp các vùng miền của Việt Nam đều có xu hướng giảm từ 15% đến 30%, thậm chí có nơi hụt sâu đến 50% so với trung bình nhiều năm. Sự thiếu hụt này dẫn đến tình trạng khô hạn cục bộ xảy ra ngay trong mùa mưa và trở nên đặc biệt khốc liệt vào các tháng cao điểm mùa khô.
Khu vực Tây Nguyên và miền Trung là những nơi gánh chịu hậu quả nặng nề nhất đối với ngành nông nghiệp. Các hồ chứa thủy lợi, thủy điện rơi vào tình trạng “đói nước”, mực nước xuống dưới mực nước chết, đe dọa trực tiếp đến việc tưới tiêu cho hàng trăm nghìn hecta cây công nghiệp có giá trị xuất khẩu cao như cà phê, hồ tiêu và chè.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long – vựa lúa lớn nhất cả nước, tác động của El Nino tại Việt Nam còn đi kèm với hiểm họa xâm nhập mặn. Do dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về sụt giảm, nước mặn từ biển sẽ lấn sâu vào đất liền sớm hơn, sâu hơn và duy trì thời gian dài hơn. Điều này không chỉ hủy hoại các diện tích lúa, vườn cây ăn trái đặc sản mà còn khiến hàng triệu người dân rơi vào cảnh thiếu nước ngọt sinh hoạt trầm trọng.
Các giải pháp chủ động ứng phó giảm thiểu thiệt hại
Trước những kịch bản bất lợi do thiên tai gây ra, việc chủ động xây dựng và triển khai các phương án ứng phó là nhiệm vụ cấp bách của cả hệ thống chính trị lẫn người dân. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thích ứng với điều kiện khô hạn cần được đẩy mạnh tại các vùng thường xuyên thiếu nước. Người nông dân cần được hướng dẫn áp dụng các công nghệ tưới tiết kiệm, chủ động trữ nước ngọt trong các ao mương nội đồng để duy trì sản xuất.
Bên cạnh đó, công tác dự báo khí tượng thủy văn cần được nâng cao năng lực, cập nhật liên tục và cảnh báo sớm đến từng địa phương để có biện pháp điều tiết nguồn nước hợp lý từ các hồ thủy điện. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức tiết kiệm điện, nước trong sinh hoạt hằng ngày, đồng thời chủ động bảo vệ sức khỏe trước các đợt nắng nóng cực đoan. Chỉ có sự đồng lòng và chuẩn bị kỹ lưỡng mới giúp chúng ta giảm thiểu tối đa thiệt hại do hiện tượng thời tiết nguy hiểm này gây ra.
