Vào những ngày hè oi ả, khi các cơn mưa giông đầu mùa trút xuống đại ngàn, người dân xã Giao An (huyện Lang Chanh, Thanh Hóa) lại rủ nhau lên núi Pù Rinh để tìm kiếm măng đắng núi Pù Rinh. Loại sản vật độc đáo này không chỉ là món ăn dân dã quen thuộc trong mâm cơm hằng ngày mà còn trở thành nguồn ‘lộc rừng’ quý giá, mang lại nguồn thu nhập đáng kể giúp nhiều hộ gia đình nâng cao đời sống.

Khi những cơn mưa mùa hạ bắt đầu tưới mát cho những cánh rừng vầu, rừng sặt bạt ngàn của huyện miền núi Lang Chanh, cũng là lúc bước vào mùa thu hoạch măng đắng nhộn nhịp nhất trong năm. Đối với đồng bào các dân tộc thiểu số tại xã Giao An, đỉnh Pù Rinh không chỉ là một danh thắng tự nhiên hùng vĩ mà còn là một ‘kho báu’ vô tận, che chở và nuôi sống bao thế hệ bằng những búp măng non ngọt lành.

Hành trình xuyên rừng săn măng đắng núi Pù Rinh đầy gian truân

Núi Pù Rinh có độ cao ấn tượng với thảm thực vật vô cùng phong phú và độ ẩm cao, tạo điều kiện lý tưởng cho các loài măng rừng phát triển bền vững. Tuy nhiên, hành trình khai thác măng đắng núi Pù Rinh chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Để thu hoạch được những búp măng chất lượng nhất, người dân địa phương phải thức dậy từ lúc trời còn chưa sáng tỏ, mang theo cơm nắm, nước uống, gùi tre và những chiếc thuổng sắt bén ngọt để đi bộ sâu vào trong rừng thẳm.

Đường lên núi vô cùng hiểm trở với những con dốc dựng đứng, trơn trượt sau những cơn mưa rừng đột ngột. Thợ săn măng phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, từ sự khắc nghiệt của thời tiết, gai góc cào rách áo, cho đến các loại côn trùng độc, vắt rừng rình rập khắp nơi. Thế nhưng, tất cả những vất vả ấy đều được đền đáp xứng đáng khi họ tìm thấy những vạt măng đắng mọc lên tua tủa từ lòng đất ẩm ướt.

Kinh nghiệm phát hiện măng đắng núi Pù Rinh của người bản địa

Không phải ai cũng có khả năng tìm được những búp măng đắng núi Pù Rinh ẩn mình sâu dưới lớp lá mục. Theo kinh nghiệm của những thợ đi rừng lâu năm tại Giao An, măng ngon nhất là măng ‘lên cựa’ – tức là những búp măng mới chỉ nhú lên khỏi mặt đất khoảng một gang tay, vỏ ngoài còn ôm chặt lấy thân mọc mập mạp. Người săn măng phải thật tinh mắt để phát hiện ra những vết nứt nhẹ trên mặt đất hoặc lớp lá khô bị đẩy nhô lên nhẹ. Khi đào măng, đòi hỏi sự khéo léo để không làm gãy phần gốc mềm ngọt, đồng thời tránh gây tổn hại đến bộ rễ của cây mẹ nhằm bảo tồn nguồn sản vật quý giá cho các mùa vụ tiếp theo.

Hương vị độc đáo và giá trị ẩm thực của đặc sản núi rừng

Măng đắng núi Pù Rinh từ lâu đã nổi tiếng khắp vùng nhờ hương vị đặc trưng không thể trộn lẫn. Đúng như tên gọi, khi mới nếm thử, thực khách sẽ cảm nhận ngay vị đắng chát tê nhẹ nơi đầu lưỡi. Thế nhưng, chỉ sau vài giây, vị đắng ấy nhanh chóng tan đi, nhường chỗ cho vị ngọt hậu thanh mát, dịu nhẹ đọng lại nơi cuống họng. Đó là một sự kết hợp vị giác vô cùng kỳ diệu, kích thích mọi giác quan.

Người dân xứ Thanh có rất nhiều cách chế biến măng đắng độc đáo. Đơn giản và giữ trọn hương vị tự nhiên nhất là món măng luộc chấm với muối ớt trộn lá tỏi hoang dã. Cầu kỳ hơn, măng đắng được bóc vỏ, thái mỏng, ngâm nước muối rồi đem xào lòng gà, xào thịt bò, hoặc nướng trực tiếp trên bếp than hồng rực, chấm cùng chẩm chéo đặc trưng của đồng bào vùng cao. Món ăn này không chỉ chinh phục người dân bản địa mà còn trở thành đặc sản được săn đón tại các nhà hàng, quán ăn dưới xuôi.

‘Lộc rừng’ mang lại sinh kế và nguồn thu nhập ổn định cho dân bản

Trong những năm gần đây, khi nhu cầu tiêu thụ nông sản sạch ngày càng tăng cao, măng đắng núi Pù Rinh đã trở thành mặt hàng thương mại có giá trị kinh tế cao. Vào mùa thu hoạch cao điểm, trung bình mỗi ngày một người dân có thể khai thác được từ 15 đến 30 kg măng đắng sạch. Ngay khi bước ra khỏi bìa rừng, thương lái đã chờ sẵn ở chân núi để thu mua toàn bộ với mức giá ổn định.

Nhờ nguồn ‘lộc rừng’ quý báu này, mỗi ngày đi rừng có thể mang lại thu nhập từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng cho một gia đình ở Giao An. Số tiền tích lũy được từ mùa măng giúp đồng bào có thêm điều kiện mua sắm vật dụng sinh hoạt, trang trải học phí cho con cái và đầu tư tái sản xuất nông nghiệp. Nhiều hộ nghèo trong xã đã từng bước vươn lên thoát nghèo bền vững nhờ nghề săn măng truyền thống này.

Cần bảo tồn và khai thác bền vững tài nguyên măng đắng núi Pù Rinh

Dù mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt, nhưng việc khai thác măng đắng núi Pù Rinh cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác quản lý và bảo vệ rừng phòng hộ. Chính quyền xã Giao An liên tục tuyên truyền, vận động người dân khai thác có kế hoạch, không đào bới vô tội vạ, không phá hoại các mầm măng còn quá non để bảo tồn hệ sinh thái rừng. Sự đồng lòng giữa người dân và chính quyền trong việc khai thác bền vững sẽ giúp bảo vệ ‘kho báu’ Pù Rinh luôn trù phú, tiếp tục nuôi sống các thế hệ mai sau.